Droga do wolności

Informacje o trasie:

29 sierpnia 2015
Uczniowie Społecznego Gimnazjum
140 minut
4,4 km

Droga do wolności – Pruszków w okresie I Wojny Światowej

Ścieżka przygotowana przez uczniów Społecznego Gimnazjum w Pruszkowie w ramach projektu „Ścieżki historii – konkurs gimnazjalny“ zrealizowanego przez Muzeum Dulag 121 w 2014 roku. Projekt dofinansowany ze środków: Muzeum Historii Polski w ramach programu „Patriotyzm Jutra 2014“, Powiatu Pruszkowskiego, Fundacji Kronenberga przy City Handlowy. Więcej informacji: www.dulag121.pl

Autorzy: Jakub Jakubowski, Alicja Kasprowicz, Aleksandra Koźbiał, Matylda Maszkiewicz, Zofia Okrasso, Katarzyna Ogińska, Marek Siwiński, Paweł Wróblewski, Zuzanna Brzeska, Vanessa Kosmider

Animator: Karolina Jastrzębska-Mitzner

Opiekun Grupy: Aneta Mackiewicz

Punkt A: Dworzec PKP

Jesteście na dworcu, serce to Pruszkowa
Wokół tego miejsca zaczęła się budowa
W 1916 Niemcy prawa dali
Pruszków stał się miastem,
herb nasz błyszczy w dali

Spójrzcie w chmury, wspinajcie się wysoko
Znajdzie tam swą drogę, kto ma sokole oko
Wzdłuż muru, którego drut kolczasty strzeże
Dalej skręćcie w prawo, stąd prąd Pruszków bierze
Idźcie dalej, odnajdziecie wody nurt prawdziwy,
będziecie dzielni i dumni, ogromnie szczęśliwi.

Punkt B: Mostek przy ul. Waryńskiego

W 1914 Niemcy i Rosjanie o Pruszków się bili
Rosjanie przegrali, Niemcy zwyciężyli
Na brzegu tej rzeki Rosja pokonana
Rozszyfruj jej nazwę, wskazówka podana.

W dniach 12-18 października 1914 r. doszło do rosyjsko-niemieckiej bitwy o Pruszków – front zatrzymał się na linii rzeki Utraty. 11 października do Pruszkowa wkroczyły wojska niemieckie. Po zaciętych walkach w okolicach Pruszkowa w gruzach legła znaczna część zabudowy. Ciała żołnierzy niemieckich oraz rosyjskich złożono w zbiorowej mogile na cmentarzu parafialnym przy ul. 2 sierpnia. Spoczęło w niej 162 żołnierzy niemieckich i 135 rosyjskich.

Dalej, w stronę ronda kroki swe kierujcie,
Przy wejściu na wiadukt wcale nie próżnujcie
przejdźcie przez ulicę, idźcie prosto dalej
ujrzycie tam szkołę, potem misia – z prawej,
skręćcie żwawo, nie zwlekajcie. Przy aptece zaraz stańcie.

Punkt C: Apteka, ul. 3 Maja 27

Tu w aptece, pod okiem Bielawskich
była tajna baza, pracował w niej „Ptasznik“
W 1916 POW tu stało,
wspólnymi siłami zaborcę zwalczało.

W 1916 r. zawiązała się w Pruszkowie Polska Organizacja Wojskowa (POW) skupiająca w swoich szeregach młodzież akademicką, szkolną, robotniczą i chłopską. Tutejszy oddział liczył ponad 40 zaprzysiężonych członków. Organizatorami byli: inspektor Jan Ptasznik oraz Antonii Gniewecki i jego zastępca Józef Kwasiborski. Peowiacy w myśl zaleceń swoich władz przygotowywali się do swoich przyszłych zadań. Ćwiczyli na polach, w lasach i pustych mieszkaniach. Pragnąc przeprowadzać ćwiczenia oficjalnie, członkowie POW wstępowali do Straży Pożarnej.

W budynku przy ul. 3 Maja 27, w którym znajdowała się apteka Józefa Bielawskiego, ulokowano kospiracyjny punkt POW. Jej komendant Jan Ptasznik był również pracownikiem apteki.

Rodzina Bielawskich zasłużyła się dla Pruszkowa także działalnością społeczna i samorządową. Józef Bielawski był nie tylko znanym pruszkowskim farmaceutą, ale także radnym miejskim oraz członkiem komitetu budowy kościoła na Żbikowie.

Rozejrzyjcie się wokoło, do Kościuszki marsz wesoło.
W 1917 była tu manifestacja, teraz jest w tym miejscu Wasza kolejna stacja.

Punkt D: Pomnik Tadeusza Kościuszki

Zróbmy tak, jak wiek temu,
zapalmy znicz na cześć jemu.
Zadanie wykonane, znicz zapalony.
Do dowództwa wracaj spełniony.

3 maja 1917 r., w setną rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, odbyła się na Żbikowie wielka manifestacja narodowa połączona z odsłonięciem pomnika Kościuszki. Pomnik usytuowano pierwotnie na ziemnym kopcu pod murem Warsztatów Kolejowych, został zniszczony w czasie kolejnej wojny, ale zrekonstruowano go w 1946 r.

Patrząc w kierunku pamiątkowej tablicy, kierujcie się w stronę swojej lewicy.
W oddali ujrzycie schodów wiele, ruszajcie w ich stronę drodzy przyjaciele.
Pomimo, że na lewo muzeum Dulag ściąga, idźcie dalej prosto, niech nikt się nie ociąga.

Maszerujecie teraz kładką, którą przeszli peowiacy, by pokazać Niemcom, żeśmy Polacy.

Schody na kładce policzcie dokładnie,
kto tędy szedł zaraz każdy zgadnie.

Punkt E: Czarna Droga

Dalej idźcie żwawym krokiem, wzdłuż szyn i kolein,
by zobaczyć skąd Rosjanie zabrali, by Niemcy nie dostali.
Na tle nieba niczym zamek, zegar przestał czas odliczać.
Niegdyś Tabor Kolejowy, dziś zostały tylko zgliszcza

Ewakuacja oddziałów rosyjskich w 1915 r. i wkroczenie Niemców doprowadziły do kolejnych strat w Pruszkowie. Rosjanie wywozili lub niszczyli wszystko, co Niemcy mogliby wykorzystać. W ten sposób ewakuowano w głąb Rosji cztery Pruszkowskie fabryki, w tym Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego. Żbików opuściło około dwóch tysięcy osób. Spalono niektóre budynki, zniszczono sieć wodną i część infrastruktury kolejowej.

Piękna budowla w podłym stoi stanie, popatrzcie i powiedzcie, czego brakuje na niej.

Dalej w tył zwrot moi mili, Pruszków na poznanie czeka.
Skręćcie w lewo w Parkową ulicę, idźcie prosto, aż ujrzycie bar Oliwkę.
Dalej w ulicę Daszyńskiego skręćcie moi mili i idźcie prosto, aż ujrzycie starą kamienicę.
Tam znajduje się tablica, która ważne zdarzenie upamiętnia.

Punkt F: Ul. Daszyńskiego 7

Tu w 1918 pruszkowskie POW Niemców rozbroiło,
by zdobyć przewagę nad zaborczą siłą.

Komendant Ptasznik wraz z oddziałem udał się do komendy niemieckiej i głównych koszar na ulicy Klonowej (dziś Daszyńskiego). Drugi oddział wysłał na dworzec kolejowy. Rozbrojenie żołnierzy niemieckich przebiegało bardzo sprawnie.

Ze względu na bardzo małą rozdzielczość ekranu urządzenia na którym przeglądasz stronę, komentarze zostały ukryte.

Komentarze:

  • Wszystko dobrze, tylko w czasie I wojny światowej nie było nazwy Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego, bo takową nazwę wprowadzono po II wojnie światowej gdy zakład upaństwowiono. I tyle. No, ale jesteście młodzi więc wybaczam omyłkę, bo ten się nie myli kto nic nie robi. Pozdrawiam -ZM.

  • Dodaj komentarz

    Wymagane pola to: Podpis oraz adres e-mail. Twój adres e-mail nie będzie wyświetlany.